Drapieżne gąbki

Żyją kilometry pod wodą, wśród szarobrązowego mułu i skał. Ich delikatne, półprzejrzyste formy kontrastują z ponurym otoczeniem. Jakby wyjęte z sali muzeum sztuki nowoczesnej i przeniesione na wiecznie mroczne dno, drapieżne gąbki zaskakują i zachwycają.

Chondrocladia lampadiglobus, nazwana też drzewkiem ping-pongowym
Źródło: MBARI

O tym, że gąbki mogą być mięsożerne, dowiedzieliśmy się dopiero w 1995 roku. Obecnie znamy około 35 gatunków. Żyją w morzach i oceanach całego świata, nawet do 9 km pod wodą. Choć powierzchownie nie przypominają „klasycznych” gąbek, ich ciała są zbudowane z podobnych elementów. Odżywiają się jednak w zupełnie inny sposób.

Znane do roku 95 „klasyczne” gatunki gąbek są starożytnymi, prymitywnymi organizmami wielokomórkowymi. Być może pamiętacie ze szkoły opowieści o ich niesamowitych zdolnościach regeneracyjnych: można je przetrzeć przez sito, ale zostawione same sobie kawałeczki po pewnym czasie spełzną się razem, by utworzyć nowy organizm.

Gąbki – Gpipestela candelabra
Źródło: WoRMS for SMEBD

Gąbki – Haliclona viscosa
Źródło: National Museums Northern Ireland

Gąbki mierzą od kilkunastu milimetrów do 2 metrów. Zbudowane są z dwóch warstw luźno związanych komórek, między którymi znajduje się przestrzeń wypełniona żelem, elementami szkieletu i wędrującymi swobodnie po ciele komórkami. Choć gąbki nie posiadają tkanek i organów – nie mają mięśni, układu nerwowego czy żołądka – ich komórki różnicują się, by pełnić wyspecjalizowane funkcje: wychwytywanie pokarmu, trawienie, itd. Niektóre posiadają specyficzny szkielet, rusztowanie utrzymujące ich kształt, utworzone z mineralnych igieł zwanych spikulami lub z białek (to tych używa się podczas kąpieli).  

Zwierzęta te są filtratorami wychwytującymi pokarm z przepływającej wody, a ich kominowaty kształt ułatwia cały proces. Woda jest zasysana przez otwory i kanały w ścianie komina, do jego środka i do góry, przez szeroki otwór u szczytu. Cały proces jest możliwy, ponieważ już kilka centymetrów nad dnem woda przepływa szybciej, przez co zasysa wodę znajdującą się w gąbce. Ruch ten jest wspomagany przez komórki ciała gąbki wyposażone w ciągle poruszające się rzęski. Gdy jakaś cząstka pokarmu zostanie wychwycona, jest ona otaczana przez dużo większą komórkę i wciągana do wnętrza. Pokarmem są cząstki organiczne, algi i bakterie.

Chondrocladia lyra, mięsożerca zwany Harfą, mierzy nawet 37 cm.

Drapieżne gąbki są inne. Mają zwykle kilka centymetrów i często dość anorektyczny wygląd, jak piórko lub kłaczek na szypułce. Są tęż większe gatunki, o bardziej niezwykłych kształtach, np. gąbka ochrzczona drzewem ping-pongowym (Chondrocladia lampadiglobus). Filtrowanie im nie wystarcza, mają dużo większe apetyty – chcą mięsa. Wiemy o nich bardzo mało i w przypadku wielu gatunków sposób łapania ofiary pozostaje tajemnicą. Wygląda na to, że wszystkie wykorzystują zmodyfikowane spikule, by na swoim ciele utworzyć pułapkę – plątaninę haczykowatych igieł, działającą jak rzep. Kiedy mały skorupiak lub inny organizm zderzy się z ciałem gąbki, pozostaje przyczepiony do niej, uwięziony jak strzępek materiału na rzepie. Wtedy komórki ciała drapieżnej gąbki zaczynają pełznąć w kierunku ofiary. Pokrywają je cienką membraną i wchłaniają jej ciało, kawałek po kawałku. Następnie odpełzają, by roznieść składniki odżywcze po całym ciele. 

Pewną zmianę w tej metodzie wprowadziła niewielka (między 1 a 1,5 cm) Asbestopluma hypogea. Żyje w Morzu Śródziemnym, na głębokościach do 700 m. Poluje łapiąc zwierzęta w długie włókna pokryte haczykowatymi spikulami. Kiedy ofiara zostanie pochwycona, gąbka wypuszcza więcej włókien, by dokładniej opleść posiłek. Śmierć następuje bardzo wolno, a cały proces trawienia zajmuje do 10 dni. A. hypogea może upolować zwierzę większe od siebie. 

Asbestopluma hypogea, po lewej z ofiarą

Asbestopluma hypogea, po lewej z ofiarą

Ogólnie niewiele  wiemy o drapieżnych gąbkach, ale odkąd eksploracja głębin stała się częstsza, naukowcy spodziewają się odkryć dużo więcej gatunków. Jak zaskakujące kształty jeszcze ujrzymy?

Niesklasyfikowany jeszcze gatunek Chondrocladia Źródło: MBARI

Niesklasyfikowany jeszcze gatunek Chondrocladia
Źródło: MBARI

Chondrocladia gigantea, Źródło: SERPENT Project

Chondrocladia lyra, większy rozmiar po kliknięciu w zdjęcie

Chondrocladia lyra, większy rozmiar po kliknięciu w zdjęcie

Chondrocladia lyra, większy rozmiar po kliknięciu w zdjęcie

Chondrocladia lampadiglobus,
Źródło: MBARI

Źródła: 

http://en.wikipedia.org/wiki/Sponge

http://deepseanews.com/2013/05/flesh-eating-sponges/

http://sciblogs.co.nz/the-atavism/2010/05/23/sunday-spinelessness-attack-of-the-killer-sponge/

http://www.mbari.org/news/homepage/2012/harp-sponge/harp-sponge.html

 

Podobał Ci się post? Kreatury są na Facebooku. Jeśli chcesz w ten sposób dowiadywać się o nowych postach, polub stronę KREATUR.

 

Reklamy